بازی‌های تخته نرد و شطرنج دو نمونه از کهن‌ترین، اصیل‌ترین و پرطرفدارترین بازی‌های فکری و استراتژیک در تمام جهان به‌ویژه ایران هستند. شطرنج نبردی کاملاً فکری و عاری از شانس است، در حالی که تخته نرد ترکیبی هوشمندانه از محاسبات، تحلیل و مدیریت شانس محسوب می‌شود. دارا بودن هر دو بازی در خانه، امکان پوشش دادن سلیقه تمامی اهالی خانواده و مهمانان را در دورهمی‌ها فراهم می‌کند.

اما به جای خرید دو صفحه مجزا که هم فضای بیشتری اشغال می‌کنند و هم هزینه بالاتری دارند، خرید «ست ترکیبی تخته نرد و شطرنج» گزینه‌ای بسیار کاربردی و محبوب است. در این محصولات، معمولاً فضای داخلی برای بازی تخته نرد و صفحه بیرونی (پشت تخته) برای بازی شطرنج طراحی می‌شود. اما یک ست تخته نرد و شطرنج غیراستاندارد چه مشکلاتی ایجاد می‌کند و هنگام خرید باید به چه ویژگی‌هایی دقت کرد؟ در این مقاله جامع از وبلاگ آرتانامیک به بررسی ریزبه‌ریز ویژگی‌های ساختاری و هنری ست‌های دوکاره می‌پردازیم.

ویژگی‌های ساختاری و فنی یک ست تخته نرد و شطرنج استاندارد

برای اینکه یک محصول بتواند تجربه بازی لذت‌بخشی را هم در شطرنج و هم در تخته نرد ارائه دهد، باید دارای مشخصات فنی و ساختاری زیر باشد:

الف) ابعاد و خط‌کشی استاندارد خانه‌های شطرنج

یکی از بزرگ‌ترین نقاط ضعف محصولات غیراستاندارد، عدم رعایت تناسب در خانه‌های بیرونی است. در یک کار باکیفیت:

• ابعاد مربع‌ها: اندازه خانه‌های شطرنج باید کاملاً مربع، یکدست و متناسب با پایه مهره‌های استاندارد باشد.

• تفکیک رنگ خانه‌ها: تمایز رنگ خانه‌های سیاه و سفید (یا تیره و روشن) باید با استفاده از رنگ طبیعی چوب (مثل ترکیب چوب گردو و چوب‌های روشن‌تر) یا خاتم‌کاری دقیق انجام شده باشد، نه رنگ‌های شیمیایی بی‌کیفیت که با مرور زمان پاک می‌شوند.

ب) شیارها و شانه‌های استاندارد در بخش تخته نرد

فضای داخلی تخته نرد شامل 24 خانه (مثلث/خانه) و بخش جمع‌آوری مهره‌ها (شانه) است:

• عمق صفحه داخلی باید به‌گونه‌ای باشد که هنگام بستن تخته، مهره‌ها بدون فشار آوردن به چوب یا ایجاد فاصله بین دو نیمه، درون آن جای بگیرند.

• زاویه و شیار شانه‌ها باید دقیق تراشیده شده باشد تا مهره‌ها هنگام چیده شدن سر نخورند.

ج) استحکام لولاها و عدم تاب‌دیدگی کلاف

از آنجا که ست‌های دوکاره از هر دو طرف (بیرون و درون) مورد استفاده قرار می‌گیرند و مدام چرخیده و باز و بست می‌شوند، کیفیت لولاها اهمیت دوچندانی پیدا می‌کند. استفاده از لولاهای باکیفیت مخفی مانند برنجی یا استیل ماندگاری کار را تضمین می‌کند و مانع از ایجاد لقی در لبه‌های صفحه بازی می‌شود.

اصالت متریال و هنرهای به‌کاررفته در ست‌های ترکیبی

ست‌های دوکاره بر اساس هنر به‌کاررفته در ساخت آن‌ها به دسته‌های زیر تقسیم می‌شوند:

۱. طرح‌های سنندج و ریشه گردو

طرح‌های سنندج به دلیل استفاده از ریشه‌های خاص چوب گردو جز زیباترین ست‌های دوکاره در ایران هستند.

• نمای بیرونی: صفحه شطرنج با خط‌کشی‌های ظریف چوبی.

• نمای داخلی: صفحه تخته نرد که از نقش‌ها، گره‌ها و رگه‌های طبیعی و نایاب ریشه چوب گردو ساخته شده است.

• ویژگی برجسته: عدم استفاده از کنده کاری شلوغ باعث می‌شود صفحه کاملاً مسطح و عالی برای بازی شطرنج باشد و در عین حال زیبایی ریشه چوب در داخل چشم‌نوازی کند.

۲. ست‌های خاتم‌کاری دوکاره

در این مدل‌ها، تمام سطح بیرونی و حاشیه‌های داخلی با هنر ظریف خاتم‌کاری (تلفیق چوب، استخوان و برنج) پوشانده می‌شود. این محصولات علاوه بر کاربرد بازی، جزو نفیس‌ترین اشیای دکوراتیو خانه محسوب می‌شوند.

۳. ست‌های منبت‌کاری

در برخی مدل‌های منبت‌کاری، حاشیه‌های بیرونی صفحه شطرنج با حکاکی‌های برجسته منبت تزئین می‌شود، در حالی که مرکز صفحه کاملاً صاف و خط‌کشی‌شده برای بازی باقی می‌ماند.

ست‌های دیگری مانند ست‌های چاپی از جنس ام‌دی‌اف یا کلاف چوب روس در کنار ست‌های مسافرتی نیز وجود دارند که قیمت بسیار مناسب‌تری داشته و به دلیل وزن سبک‌تر و اندازه کوچک‌تر برای استفاده روزمره و مسافرت جز بهترین گزینه‌ها هستند.

اهمیت مهره‌ها و اقلام همراه در ست‌های دوکاره

یک ست تخته نرد و شطرنج کامل نیازمند دو سری مهره مجزا و متناسب است:

• مهره‌های تخته نرد: باید از جنس چوب متراکم (مانند گردو یا راش) باشند، کف آن‌ها دارای نمد یا صیقل مناسب باشد تا روی صفحه خط نیاندازند، و سایز آن‌ها با عرض خانه‌های تخته نرد همخوانی داشته باشد.

• مهره‌های شطرنج: مهره‌های شطرنج باید متناسب با ابعاد خانه‌ها روی پشت تخته باشند. مهره‌های چوبی دست‌ساز (طرح‌های کلاسیک یا شاهانه) بهترین هماهنگی بصری را با ست‌های چوبی ایجاد می‌کنند.(لازم به ذکر است به دلیل تنوع بالای مهره‌های شطرنج معمولا این مهره‌ها به همراه محصول نیست و باید جداگانه تهیه شود.)

• کاور و تاس: وجود تاس‌های باکیفیت و کاور محافظ ترمه یا گلیمی، ماندگاری و ارزش هدیه دادن ست را چند برابر می‌کند.

مزایای خرید ست دوکاره تخته نرد و شطرنج

1. صرفه‌جویی اقتصادی: خرید یک ست ترکیبی باکیفیت به‌مراتب اقتصادی‌تر از خرید مجزای یک تخته نرد نفیس و یک صفحه شطرنج چوبی جداگانه است.

2. اشغال فضای کمتر: ایده‌آل برای آپارتمان‌ها و خانه‌های امروزی، چراکه دو بازی کامل در قالب یک جعبه نگهداری می‌شوند.

3. پوشش سلایق مختلف در دورهمی‌ها: امکان تغییر سریع بازی در جمع‌های خانوادگی و دوستانه تنها با چرخانیدن صفحه.

جهت بررسی مشخصات فنی، مشاهده ابعاد دقیق و [خرید انواع ست تخته نرد و شطرنج اصل] می‌توانید به بخش دسته‌بندی محصولات ما مراجعه فرمایید.

پرسش‌های متداول

سوال: آیا ابعاد صفحه شطرنج در ست‌های دوکاره برای بازی حرفه‌ای استاندارد است؟

پاسخ: بله؛ در ست‌های دوکاره استاندارد آرتانامیک (به‌ویژه طرح‌های سنندج و خاتم)، ابعاد خانه‌ها متناسب با سایز مهره‌های استاندارد طراحی شده است تا تمرکز و دید بازیکنان کاملاً حفظ شود.

سوال: آیا مهره‌های شطرنج نیز همراه با ست ارسال می‌شوند؟

پاسخ: بسته به نوع محصول انتخابی، ست‌ها می‌توانند شامل مهره‌های هر دو بازی، تاس و کاور محافظ باشند. مشخصات دقیق اقلام همراه در صفحه هر محصول درج شده است.

سوال: بهترین جنس چوب برای ست دوکاره چیست؟

پاسخ: چوب گردو به‌دلیل دوام بالا، عدم تاب‌دیدگی در باز و بست مداوم، و تمایز رنگ طبیعی رگه‌ها بهترین متریال برای ساخت ست‌های دوکاره است.

سوال: چگونه از آسیب دیدن صفحه شطرنج (پشت تخته) هنگام بازی تخته نرد جلوگیری کنیم؟

پاسخ: هنگام قرار دادن تخته روی میز برای بازی تخته نرد، حتماً زیر آن یک پارچه نرم یا کاور ترمه قرار دهید تا تماس مستقیم صفحه شطرنج با سطح میز باعث ایجاد خط و خش نشود.